Przejdź do treści 
Ruszyła przebudowa elewacji Domów Towarowych „Wars i Sawa”. Oficjalnie inwestycja ma przywrócić historyczny wygląd przeszklonej fasady i usunąć wielkoformatowy baner od strony Rotundy. Pojawiają się jednak informacje, że za szkłem mogą zostać zamontowane duże ekrany LED do wyświetlania reklam. Jak wynika z dostępnych informacji, przed rozpoczęciem prac inwestycja nie została skontrolowana ani przez Stołecznego, ani przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Jeśli ekran rzeczywiście powstanie, może to stworzyć precedens dla innych zabytkowych budynków Warszawy.
Prace przy „Wars i Sawie” właśnie się rozpoczęły. Z tablicy informacyjnej wynika, że zakres inwestycji obejmuje przebudowę części elewacji, odtworzenie historycznego wyglądu przeszklonej fasady oraz usunięcie reklamy od strony Rotundy.
Problem w tym, że wokół inwestycji pojawiają się pytania o to, co ostatecznie znajdzie się za odtworzoną elewacją. Według dostępnych informacji, m.in. publikowanych przez „Gazetę Wyborczą”, rozważane jest umieszczenie za szkłem wielkoformatowych ekranów LED, które mogłyby służyć do wyświetlania reklam. Tymczasem Stołeczny Konserwator Zabytków wcześniej wskazywał, że taki ekran nie był elementem dokumentacji przedstawionej do uzgodnienia konserwatorskiego.
Prace ruszyły, ale kto sprawdzi ich wykonanie?
To kluczowe pytanie, ponieważ - według dostępnych informacji - przed rozpoczęciem obecnej przebudowy nie przeprowadzono kontroli inwestycji ani przez Stołecznego Konserwatora Zabytków, ani przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
A właśnie wcześniejsze doświadczenia z Domami Towarowymi Centrum pokazują, dlaczego kwestia nadzoru jest tak istotna. Przy elewacji DTC od strony ul. Marszałkowskiej po zakończeniu prac pojawił się wielkoformatowy ekran LED za historycznym przeszkleniem. Wskazywano wówczas, że ekran znajduje się wewnątrz budynku, a nie na samej elewacji. Formalna interpretacja nie zmienia jednak faktu, że historyczna fasada zaczęła pełnić funkcję wielkoformatowego nośnika reklamowego.
Właśnie dlatego obecne prace przy „Wars i Sawie” są szczególnie ważne. Jeżeli po zakończeniu inwestycji również tutaj za historycznym przeszkleniem pojawi się ekran LED, którego nie było w uzgodnionej dokumentacji, powstanie pytanie, czy nie tworzy się nowy sposób obchodzenia ochrony konserwatorskiej.
Wystarczyłoby bowiem uznać, że ekran nie znajduje się „na elewacji”, lecz „za elewacją”. To może być niebezpieczny precedens. W przyszłości podobne rozwiązania mogłyby być stosowane przy kolejnych modernistycznych budynkach Warszawy, a organy ochrony zabytków byłyby stawiane przed faktem dokonanym.
Stawką jest więcej niż jeden budynek
„Wars i Sawa” znajdują się w gminnej ewidencji zabytków. Za uzgadnianie projektów dotyczących tego obszaru odpowiada Stołeczny Konserwator Zabytków, natomiast Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków posiada ustawowe kompetencje kontrolne w zakresie przestrzegania przepisów o ochronie zabytków. Wojewódzki konserwator poinformował niedawno, że nie planuje wszczynania postępowania w sprawie wpisania „Wars i Sawy” do rejestru zabytków. Nie oznacza to jednak braku znaczenia nadzoru nad prowadzonymi obecnie pracami.
Dlatego kluczowe będzie to, czy po zakończeniu przebudowy konserwatorzy sprawdzą, czy wykonano dokładnie to, co zostało uzgodnione. Jeżeli ekran LED pojawi się mimo braku jego uwzględnienia w dokumentacji, będzie to nie tylko sprawa „Wars i Sawy”. Będzie to test tego, czy w Warszawie ochrona historycznych elewacji działa również w praktyce - a nie tylko na papierze.
